Pistlar

Eftir Kristján L. Möller samgönguráðherra

Það var djörf ákvörðun að taka upp hægri handar akstur á Íslandi árið 1968. Djörf vegna þess að það hefði verið miklu auðveldara að halda bara áfram óbreyttum sið – og kostað ekkert. En þetta var líka rökrétt ákvörðun. Í nágrannalöndum og helstu viðskiptalöndum nema Bretlandi er hægri umferð og bílamarkaður miðast einkum við það og því var sjálfsagt að Ísland væri í þeim hópi.

Breytingin og H-dagurinn gáfu líka tækifæri til þess að efla mjög og auka alla umferðarfræðslu og áróður og var það gert óspart. Dagurinn fór ekki framhjá neinum og þann dag og lengi á eftir var hámarkshraði í landinu lækkaður til að menn væru varkárir og við öllu búnir. Þá var líka minni hætta á alvarlegum afleiðingum jafnvel þótt einhver gleymdi sér og leitaði til vinstri.

Hins vegar var furðu lítið um að eitthvað færi úrskeiðis. Breytingin gekk ótrúlega vel fyrir sig og mjög fljótlega var eins og þetta hefði alltaf verið svona.

Um leið jókst sjálfstraustið og hraðinn í umferðinni sömuleiðis og kannski má segja að áhrifin af fræðslu og áróðri hafi fjarað of fljótt út. Eftir að landsmenn fengu að upplifa eitt besta ár fyrr og síðar með fæst banaslys og önnur slys sótti smám saman í sama farið og áður. Árið fyrir breytinguna, 1967 létust 27 í umferðinni en þeim fækkaði í 8 árið 1968. Aftur fjölgaði banaslysunum árið eftir breytinguna þegar þau voru 14 og síðan 21 árið 1970.

Við höfum í gegnum árin ráðist í margs konar herferðir og átök í umferðinni. Á seinni árum hafa umferðaröryggismál verið tekin föstum tökum. Annars vegar með hinni víðtæku umferðaröryggisáætlun og þeim fjölmörgu aðgerðum sem hrundið er í framkvæmd með henni. Hins vegar finnst mér almenningur vera orðinn andsnúinn hraðakstri og fífldirfsku í umferðinni.

Langstærsti hópur ökumanna fer að reglum og kann að haga sér. Svörtu sauðirnir eru samt sem áður ennþá innan um og saman við og með ákveðnu eftirliti og aðhaldi tekst okkur smám saman að færa þá yfir í betra liðið. Ég er sannfærður um að það tekst smám saman en það kann að vera þolinmæðisverk.

Til þess að svo megi verða hef ég eftirfarandi sýn:

• Við þurfum að endurskoða verkefni umferðaröryggisáætlunar.


• Við þurfum að aðskilja akstursstefnur á Hringveginum.


• Við þurfum að gera átak í að breikka vegina.


• Við þurfum að huga enn betur að umhverfi vega og fjölgun vegriða.


• Við þurfum að efla umferðarfræðslu í leikskólum og grunnskólum og tengja hana áfram inn í framhaldsskóla.


• Við þurfum einnig að leggja áherslu á fjölbreytni í samgöngum og að sinna jafnvel hinum mismunandi þáttum og sviðum samgöngumálanna.

Ég ætla að staldra örlítið lengur við þessi atriði.

Umferðaröryggisáætlun samgönguáætlunar er verkfæri okkar til að ná árangri. Með henni er fjármunum veitt í fjölmargar aðgerðir. Þær beinast að ökumanni og farartæki hans, fræðslu, öryggi vega og umhverfi þeirra og eftirliti. Árin 2007 til 2010 verjum við nærri 1.800 milljónum króna til þessara verkefna - í ár eru það 484 milljónir. Stærsti liðurinn beinist að ökumanninum og eftirliti með honum. Hraðinn drepur segir slagorðið um það höfum við því miður alltof mörg dæmi. Bílbeltin bjarga – það er staðreynd sem við þekkjum en þeir eru til sem nota ekki alltaf bílbelti og því miður höfum við mörg dæmi um banaslys af þeim orsökum. Umferðaröryggisáætlunin gerir ráð fyrir að við getum fækkað banaslysum af þessum orsökum um tvö eða þrjú og alvarlega slösuðum einnig. En þurfum við að sætta okkur við þessi slys? Eigum við ekki bara að setja okkur stífari markmið? Ég segi jú og þess vegna vil ég að við ráðumst í þessa endurskoðun.

Það hefur margoft sýnt sig að aðskilnaður akstursstefna er ein besta forvörn sem unnt er að grípa til í vegakerfinu. Með miðjuvegriði er hægt að koma í veg fyrir verstu slysin. Fyrsti liður í því að aðskilja akstursstefnur er tvöföldun Suðurlandsvegar. Við byrjum þar sem umferðin er mest en í framtíðinni verðum við að vinna ötullega að þessu verkefni áfram.

Við þurfum í auknum mæli að horfa til hönnunar vega og umhverfis þeirra. Hönnun vega hefur tekið miklum framförum og strax við hönnun vega kemur umferðaröryggi til skoðunar. Við hönnun vega er horft til hagvæmni, umhverfis og öryggis. Þessi atriði skipta öll jafn miklu máli og þau hefur Vegagerðin að leiðarljósi.

Við þurfum að ráðast í átak í breikkun vega og nú eru allir aðalvegir gerðir að minnsta kosti 8,5 metrar á breidd í stað 7,5 áður. Það þarf líka víða að bæta við vegriðum og lengja þau sem fyrir eru og er slíkt átak raunar þegar hafið hjá Vegagerðinni.

Ég nefndi líka umferðarfræðsluna. Þar hefur ýmislegt verið gert og við munum eftir umferðarskólanum Ungir vegfarendur. Hann hóf að fræða börnin áður en þau komu í leikskólann og hélt síðan áfram. Þar var lagður ákveðinn grunnur sem við byggjum núna á í leikskólum þar sem flest börn kynnast fyrst umferðarfræðslu í dag. Ofan á þennan grunn er byggt í grunnskólanum. Börnin kunna umferðarreglurnar og þau veita okkur aðhald. ,,Áttirðu ekki að gefa stefnuljós hér?” Þið hafið áreiðanlega fengið svona spurningu frá ungum samferðamönnum. Þannig hefur unga kynslóðin veitt okkur aðhald í umferðinni. Á framhaldsskólastiginu kemur ökukennslan síðan til og ætlunin er að efla alla þessa fræðslu á næstu misserum og tvinna saman.

Góðir lesendur

Okkur er mikilvægt að hafa sýn. Við setjum okkur iðulega háleit markmið í lífinu og stefnum með öllum ráðum að því að ná þeim. Þó að við verðum fyrir óvæntu bakslagi látum við það ekki slá okkur út af laginu. Það gildir í daglega lífinu og það gildir líka í umferðinni.

Og ég endurtek það sem ég hef stundum áður sagt varðandi umferðina að mestur og bestur árangur næst þegar við lítum í eigin barm og temjum okkur að fara að reglum. Þegar við höfum náð því markmiði að við högum okkur öll sómasamlega í umferðinni mun árangurinn ekki láta á sér standa.

Þá mun sýnin rætast.